سلسله نشست‌های نقد و بررسی پایان‌نامه‌های حوزه یادگیری فناورانه و روان‌شناسی

نگارش پایان­‌نامه یکی از فعالیت‌های مهم برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی و به ویژه دانشجویان کارشناسی ارشد می­‌باشد. پایان­‌نامه نوشته­‌ای تخصصی، علمی و پژوهشی است که دانشجویان در مورد رشته تحصیلی خود ارائه می­‌دهند؛ در واقع پایان­‌نامه، نتیجه آموخته­‌های دانشجویان در طی تحصیلات دانشگاهی می­‎باشد.

برای اینکه این پژوهش به بهترین نحو ممکن انجام شود می‌­توان با نقد و بررسی پایان‌نامه‌های دیگران به این هدف نایل شد. علاوه بر این، نقد پایان­‌نامه باعث می­‌شود ماهیت دشواری­‌های پژوهش برای ما آشکار شود. نقد پایان­‎نامه هم برای نویسنده پژوهش و هم برای تحلیل­گر آن سودمند است. نویسنده با تحلیل‌های انجام شده به نقاط ضعف و قدرت کار خود پی می­‎برد و تحلیل­گر نیز بینش و آگاهی خود را افزایش می­‌دهد. همچنین شرکت­‌کنندگان در نشست نقد با آخرین مباحث علمی در آن حوزه آشنا می‌گردند.

تا زمانی که پژوهشگر نداند درباره یک موضوع «چه چیزهایی می‌توان پرسید؟» و این موضوع را «چگونه و با چه شیوه‌هایی می‌توان پژوهش کرد؟»، رصد شکاف دانشی موجود در پژوهش‌ها و طرح ادعای پژوهش دال بر ناکافی بودن دانش موجود و بیان علمی و منطقی مسئله تقریباً غیرممکن است. برای پاسخ به این پرسش‌ها پژوهشگر باید بر مبانی نظری پژوهش خود تسلط داشته باشد. مبانی نظری پژوهش به دو بخش قابل تقسیم‌بندی است:

بخش اول: شامل مبانی نظری موضوع است که دانش موضوعی و محتوایی مورد نیاز درباره چیستی، چرایی و چگونگی موضوع مورد مطالعه را در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد. این دانش به او این توانایی را می‌دهد تا پژوهش‌ها را از منظر موضوعی نقد و تحلیل کند. به کمک دانش موضوعی، پژوهشگر می‌تواند به این پرسش‌ها پاسخ دهد:

• درباره یک موضوع چه چیزهایی می‌توان پرسید؟؛ با تکیه بر این دانش، سپس می‌تواند به این پرسش پاسخ دهد که:
• پژوهش‌های پیشین روی کدام بُعد یا ابعاد موضوع پژوهش کرده‌اند یا موضوع موردنظر را از چه زاویه‌ای مورد بررسی قرار داده‌اند؟

بخش دوم: شامل مبانی نظری پژوهش است که دانش روش‌شناختی مورد نیاز برای پژوهیدن موضوع مورد نظر را در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد. این دانش به او این توانایی را می‌دهد تا پژوهش‌ها را از منظر روش‌شناختی نقد و تحلیل کند. به کمک دانش روش‌شناختی پژوهشگر می‌تواند به این پرسش‌ها پاسخ‌ دهد:

• موضوع مورد نظر چگونه و با چه روش‌هایی قابل پژوهش است؟؛ هر روش قابلیت تولید چه نوع داده‌‌ای را دارد؟ با تکیه بر این دانش سپس می‌تواند به این پرسش پاسخ دهد که:
• پژوهش‌های پیشین از چه روش‌هایی برای مطالعه موضوع موردنظر استفاده کرده‌اند؟، منبع داده آنها چه چیزها یا چه کسانی بوده‌اند؟ و به چه نتایجی دست یافته­اند؟.

به کمک دانش موضوعی، نقاد می‌تواند به دو پرسش اول پاسخ دهد و به کمک دانش روش‌شناختی، وی می‌تواند به دو پرسش دوم پاسخ دهد. این نکته نیز بسیار اهمیت دارد که با پاسخ به این پرسش‌ها، ایشان (نقاد یا شرکت­‌کنندگان در نشست نقد) این توانایی را می‌یابند تا مسئله پژوهش خود را به صورت علمی و مبتنی بر واقعیت‎­های علمی شناسایی و تشریح کند. اگر هر پژوهشگری نتواند به پرسش‌های پیش گفته پاسخ دهد، عملاً از نقد علمی متون و پژوهش‌های مرتبط با موضوع پژوهش خود ناتوان می‌‌ماند و به همین دلیل نمی‌تواند ادعای پژوهش خود درباره ناکافی بودن دانش (یا وجود شکاف دانشی) را به صورت علمی و مستند بیان کند. این بدان معنا است که پژوهشگر از بیان علمی و منطقی مسئله پژوهش، مرزبندی علمی پژوهش خود در بدنه دانش موجود و تشریح اصالت و نو بودن پژوهش خود عاجز خواهد ماند. او به­‎جای تحلیل و نقد علمی متون و طرح علمی مسئله پژوهش، با توجیهی سَرسَری مثلاً نو بودن موضوع یا متفاوت بودن جامعه و بافت پژوهش، به طراحی ضعیف پژوهش می‌پردازد که از اساس ضرورت آن نامشخص است. این نوع پژوهش‌ها، صرفاَ به دلیل طرح موضوعی نو، قابل دفاع هستند اما ‌مخاطب و کاربرد عملی (یا حتی نظری) نخواهند داشت.

با توجه به اهمیت مسئله مذکور، گروه یادگیری فناورانه دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی در نظر دارد تا به ­منظور بالندگی و پویایی علمی دانشگاهیان از مهرماه 1397 سلسله نشست­‎هایی را با حضور دانشجویان تحصیلات تکمیلی و استادان محترم به نقد و بررسی 16 عنوان پایان­‌نامه کارشناسی ارشد دفاع شده در دانشگاه شهید بهشتی در سال‌های اخیر در حوزه یادگیری فناورانه و روان‌شناسی اختصاص دهد (به شرح جدول زیر). شایان ذکر است که این نشست­ها با حضور خود پژوهشگران و استادان متخصص در این زمینه برگزار خواهد شد. اهداف این نشست­‌ها به شرح زیر می­‌باشد:

* هدف رویداد:

هدف اصلی:

تسلط پیدا کردن عملی و نظری دانشجویان با دانش علمی و روش علمی پژوهشگری در حوزه یادگیری فناورانه، روان‌شناسی و حوزه­‌های مرتبط

اهداف فرعی:

• تسلط پیدا کردن دانشجویان با دانش روش‌­شناختی مورد نیاز برای پژوهش در حوزه یادگیری فناورانه و روان‌شناسی؛
• تسلط پیدا کردن دانشجویان با آخرین مباحث، محتواها و دانش علمی در حوزه یادگیری فناورانه و روان‌شناسی؛
• بالا رفتن توان تحلیل، ارزیابی و آفرینندگی دانشجویان فعال در حوزه یادگیری فناورانه و روان‌شناسی؛
• پی بردن پژوهشگران و استادان راهنما و مشاور به نقاط قوت و ضعف کارهای پژوهشی خود و دیگران؛
• آشناسازی دانشجویان با نمونه کارهای قبلی به منظور جلوگیری از تکرار بی‌­مورد کارهای پژوهشی؛
• علاقه‌­مند شدن سایر دانشجویان به حوزه یادگیری فناورانه و تبلور ایده­‌ها و موضوع‌­های پژوهشی جدید؛
• بالا رفتن اعتماد به نفس، آگاهی و توان دانشجویان در خصوص ارائه، نقد و سخنرانی مؤثر.